به لحاظ تاریخی ایران سرزمینی بوده است که مالکیت در آن از احترام و امنیت لازم برخوردار نبوده و همواره حکام مستقل مطلقه غیر پاسخگو بر جان و مال و ناموس رعایا احاطه داشته اند. هر آنکس که مالی، موقعیتی و مقامی داشت مرحمتی حکام بود که هرگز تثبیت و تضمین همیشگی اش را تصور نمی نمود و ترس از دست دادن آن از دلش بیرون نمی رفت.استقلال اقتصادی از مردم از یکسو و جانشینی خداوند بر روی زمین از سویی دیگر حاکمان را مالک تمام عیار این سرزمین از جمله جسم و جان حکومت شوندگان قرار داده بود. دوران معاصر نیز اگر چه حاصل یک گسست در روند تاریخی است و مفهوم دولت پدیدار می شود لیکن استقلال اقتصادی دولت ها از جامعه همچنان برقرار بوده به خصوص از زمان دولت های نفتی سیطره بر حوزه های عمومی و خصوصی و مداخله همه جانبه در عرصه های مختلف فرهنگی، اقتصادی و سیاسی را تضمین نموده و کماکان چشم نیروهای اجتماعی به دستان دولت است. در حال حاضر بیش از نیمی از مردم ایران از طریق دولت امرار معاش می کنند و برای کسب و حفظ موقعیت اقتصادی-اجتماعیشان مجبورند چنان رفتار کنند که دولت تحمیل می کند. بر خی از رفتارهای مزمن و کهن اجتماعی متاثر از هراس پایگاهی به شرح زیر است: ((فرهنگ چاپلوسی و چاکر منشی برای حفظ موقعیت، حیثیت و منزلت اجتماعی علیرغم مذموم بودن جاری و ساری است. دروغ گویی علی رغم آموزه های اخلاقی و مذهبی، ناگزیر برای به خطر نیانداختن موقعیت مزبور رواج دارد. کاهش اعتماد میان افراد جامعه و پنهان کاری از یکدیگر از پدیده های دیگر ناشی از این ترس می باشد. خود سانسوری، تقیه و عدم اظهار عقیده از دیگر کنشهای متاثر از موضوع بحث است.کنشهای سیاسی علیرغم میل باطنی مانند شرکت در انتخابات یا شرکت در مراسم عبادی و مناسک مذهبی در ادارت و در شدید ترین حالت بسیج شدن عده ای در مقابل مردم توسط حکومت که البته معدودی از افراد به آن تن می دهند را نیز در بر می گیرد.)) 

       هراس پایگاهی در ایران غم نان  همان دغدغه معاش است که موجب شده تا آنچه خود می خواهیم و باید نباشیم. افراد از خود بیگانه و تحت تاثیر سازی که برایمان کوک می کنند تا وقتی نواختند خوشایند تر برقصیم. پیچیدگی جامعه ایران و پیش بینی ناپذیری اش به دلیل فاصله میان نیت ها و اعمال می باشد که همین موضوع تعاملات اجتماعی را با پیچیدگی روبرو گردانیده است. در جامعه ما بر خلاف جوامع غربی آنچه بدست می آید نه بر اساس شایستگی بلکه به دلیل توزیع ناعادلانه منابع توسط دولت است که شانس بدست آوردن آن را برای برخی از ما تسهیل می کند. از این رو بر این عدم شایستگی واقفیم و لذا ترسمان بیشتر است. همچنین است که هر کس برخوردارتر است هراس پایگاهی اش نیز بیشتر است. حتی طبقه سرمایه دار نیز از مصونیت برخوردار نیست و در هراس بیشتری به سر می برد. در پایان می توان گفت که هراس پایگاهی در ایران در صورت های گسترده تر از غرب اما با محتوایی متفاوت از آن متجلی می شود. بسیاری از مسایل و آسیب های اجتماعی اگر چه تک علتی نیستند اما با تامل در آنها می توان نسبت آنها را با هراس پایگاهی مشخص نمود. هر کس خود می تواند در رفتار متاثر از هراس پایگاهی اش پیامد های کنش خویش را در پیرامونش بهتر درک کند و در باره اش بیاندیشد.

(فرجاد ناطقی)